ايمان زيرا كه ظاهر آيه كه « آمنوا » را به صيغه ماضى كه دلالت بر گذشته دارد بيان فرموده و « يخرجهم » را به صيغه مضارع كه دلالت بر آينده دارد آورده . پس از آيه چنين استفاده مىشود كسانى كه قبلا ايمان آورده بودند بعدا آنها را از ظلمت بنور ميآوريم و اين نيست مگر تحصيل حاصل . پاسخ : گوئيم اولا صيغه مضارع مخصوص بآينده نيست گاهى در زمان حال استعمال مىشود و مقصود بيان حال مؤمنين است كه بايمان از ظلمت كفر خلاص شده و در حال بنور ايمان روشن گشته‌اند . و ثانيا ايمان مراتبى دارد اول مرتبه آن اقرار بشهادتين است بضميمه تصديق اجمالى و مرتبه آخر آن تحقيق يافتن بمقام عبوديت و مقام تسليم و انقياد تامّ است و هر مرتبه‌اى از آن نسبت بمرتبه بالاتر از آن ظلمت است كه بايستى بنور ايمان از آن ظلمت بيرون آيد و كسى كاملا از نور ايمان برخوردار گرديده كه روح ايمان و نور اسلام در قلبش نفوذ نموده و به كلى از ظلمت شرك و هواپرستى عارى گرديده و شراشر وجودش بنور ايمان روشن گرديده و اين نورى است كه خداوند وعده فرموده عنايت نمايد باشخاصى كه زير بار اسلام رفته و بوظايف ايمان عمل ميكنند به اينكه آنها را بكمال ايمان برساند چنانچه در جاى ديگر در باره آنها فرموده زادَتْهُمْ إِيماناً فَهُوَ عَلى نُورٍ وَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَوْلِياؤُهُمُ الطَّاغُوتُ كسانى كه كافر شدند دوستاران آنها طاغوتند و چنانچه گفته شد هر چيز باطلى را طاغوت گويند و چون شياطين شالوده و مظهر باطلند شايد آيه اشاره به اين باشد كه كسى كه كافر شد دوست او شيطان است نه رحمان . يُخْرِجُونَهُمْ مِنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُماتِ طاغوت كه دوستاران كفارند آنان را از نور بظلمت ميكشاند در اينكه آيا مقصود از آن نورى كه در كفار بوده و طاغوت آنها را از نور بظلمت ميكشانند چيست ، بين مفسرين گفتارى است ؛ بهترين آنها اين است كه گفته شود مقصود از آن نور كه بظلمت